Από τον εικοστό αιώνα ένα νέο είδος λιπαρών με μπόλικη χημεία, τα τρανς λιπαρά (ή αλλιώς υδρογονωμένα λίπη), κατέληξε στο πιάτο μας και καθιερώθηκε στη διατροφή μας. Όμως, όπως αποδείχτηκε, συνδέονται με σακχαρώδη διαβήτη αλλά και με θανατηφόρα νοσήματα, ενώ έρευνα του πανεπιστημίου του Harrvard θεωρεί ότι αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του προστάτη.
Τότε γιατί αυτά χρησιμοποιούνται κατά κόρον σε βιομηχανοποιημένα τρόφιμα, ζαχαροπλαστεία, ταβέρνες και φαστφουντάδικα; Διότι κάνουν τα τρόφιμα να χαλάνε δυσκολότερα, δίνουν καλύτερη γεύση με λιγότερη λιπαρή αίσθηση, κάνουν πιο εύθρυπτη τη ζύμη και δένουν καλύτερα με τη ζάχαρη και το αλεύρι. Παρεμπιπτόντως, κάνουν και τις τροφές πιο δύσπεπτες.
Μια γερμανική πατέντα
Από το 1902 που τα εξέλιξε ο βραβευμένος στην πατρίδα του Γερμανός χημικός Wilhelm Normann και τα παρουσίασε ως κατοχυρωμένη εφεύρεση, τα υδρογονωμένα λίπη υιοθετήθηκαν μαζικά από την βιομηχανία τροφίμων ως μαργαρίνες.
Η χημική επεξεργασία που έγινε στο βαμβακέλαιο, το σογιέλαιο, το αραβοσιτέλαιο, του ηλιέλαιο, το φοινικέλαιο και το λάδι της καρύδας, επέτρεψε να δημιουργηθεί μια αγορά ανθυγιεινών μαγειρικών λιπών με χαμηλό κόστος.
Ποιες χώρες τα έχουν απαγορεύσει;
Ίσως χώρες όπως η Ισλανδία και η Σουηδία, όπου τα τρανς λιπαρά είναι απαγορευμένα, να γνωρίζουν κάτι περισσότερο. Σύμφωνα με την εφημερίδα Guardian, το ίδιο ισχύει στην Ελβετία, την Αυστρία και τη Νέα Υόρκη.
Δυστυχώς στην Ελλάδα επιτρέπονται (και μάλιστα δεν είναι υποχρεωτική η αναγραφή τους στη συσκευασία των τροφίμων). Πάντως, αν γνωρίζεις πού βρίσκονται, μπορείς να τα αποφύγεις.
Πόσο επικίνδυνα είναι
Σύμφωνα με το eyzin.gr , σύγχρονες μελέτες έχουν δείξει ότι η πρόσληψη τρανς λιπαρών οξέων αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων, κυρίως επειδή σχετίζεται με αυξημένα επίπεδα της «κακής» (LDL) χοληστερόλης και των τριγλυκεριδίων και ταυτόχρονα με χαμηλά επίπεδα της «καλής» (HDL) χοληστερόλης.
Παράλληλα, περιορισμένα δεδομένα σχετίζουν την πρόσληψη αυτού του είδους των λιπιδίων με την εμφάνιση σακχαρώδη διαβήτη και διαφόρων μορφών καρκίνου. Πρόσφατες διεθνείς διατροφικές οδηγίες συστήνουν την όσο το δυνατόν χαμηλότερη πρόσληψη τρανς λιπαρών οξέων τόσο από τα παιδιά όσο και από τους ενηλίκους λαμβάνοντας υπόψη την πηγή προέλευσής τους.
Ποια τρόφιμα περιέχουν τρανς λιπαρά
Φυσικά τρανς λιπαρά οξέα βρίσκονται σε πολύ μικρές ποσότητες στα τρόφιμα (π.χ. λίπη στα γαλακτοκομικά προϊόντα, στο βοδινό και πρόβειο κρέας, στο βούτυρο). Τελευταίες μελέτες δείχνουν ότι η πρόσληψη των φυσικών τρανς λιπαρών οξέων μάλλον δεν είναι επιβλαβής για την υγεία.
Μεγαλύτερες ποσότητες τρανς λιπαρών οξέων βρίσκονται σε βιομηχανοποιημένα τρόφιμα. Πιο συγκεκριμένα, αυτά παράγονται κατά την υδρογόνωση των φυτικών ελαίων.
Αυτή η διαδικασία χρησιμοποιείται στη βιομηχανία τροφίμων με στόχο να προσδώσει στο προϊόν υψηλότερο βαθμό σκληρότητας και πλαστικότητας, ιδιότητες δηλαδή που είναι περισσότερο επιθυμητές στον καταναλωτή και τον παρασκευαστή τροφίμων (αυξάνεται η διάρκεια ζωής του προϊόντος και μειώνονται οι απαιτήσεις ψύξης για τη συντήρησή του).
Τρανς λιπαρά παράγονται επίσης κατά το τηγάνισμα των λαδιών σε υψηλές θερμοκρασίες, όπου μέρος των λιπαρών οξέων που περιέχουν μετατρέπεται σε τρανς λιπαρά οξέα. Μάλιστα η επαναλαμβανόμενη χρήση του ίδιου λαδιού οδηγεί σε ολοένα μεγαλύτερη συγκέντρωση τρανς λιπαρών.
Υποψήφια να περιέχουν τρανς λιπαρά οξέα είναι τα τρόφιμα:
•► Μαργαρίνες, στερεά και ημιστερεά φυτικά έλαια.
•► Συσκευασμένα αρτοπαρασκευάσματα και γλυκίσματα ή υλικά για την παρασκευή τους (π.χ. ψωμί για τοστ, ψωμάκια για σάντουιτς, μπριός, φρυγανιές, κρουτόν, κράκερς, μπισκότα, γκοφρέτες, κρουασάν, ντόνατς, κέικ, μείγματα για βάφλες, για κρέπες, ενεργειακές μπάρες, μπάρες δημητριακών, δημητριακά πρωινού, παγωτά).
•► Κατεψυγμένα ή προτηγανισμένα τρόφιμα και παναρισμένα κρεατικά (π.χ. κοτομπουκιές πανέ, κατεψυγμένες πίτσες, κατεψυγμένες πίτες, προτηγανισμένες πατάτες, κατεψυγμένα μπιφτέκια).
•► Τετηγμένα τυριά σε φέτες ή κρέμα.
•► Πατατάκια, γαριδάκια και συναφή σνακ.
Πώς θα τα αποφεύγεις
•► Να διαβάζεις προσεκτικά τις ετικέτες των τροφίμων (εάν στη λίστα των συστατικών αναφέρεται ο όρος υδρογονωμένα λίπη, αυτό πιθανότατα σημαίνει πως περιέχουν τρανς λιπαρά).
•► Να αποφεύγεις την κατανάλωση «έτοιμων» τροφίμων και να προτιμάς τα μη επεξεργασμένα προϊόντα και αυτά που δηλώνουν ότι δεν περιέχουν μερικώς υδρογονωμένα λίπη.
•► Να αποφεύγεις, όσο μπορείς, το τηγάνισμα των τροφίμων. Αν θελήσεις να τηγανίσεις, προτίμησε το ελαιόλαδο, διότι τα λιπίδιά του αντέχουν περισσότερο.
•► Όταν θελήσεις να καταναλώσεις μαργαρίνη, προτίμησε μαλακού τύπου ελέγχοντας όμως πρώτα την ετικέτα. Να θυμάσαι ότι τα σκληρά λίπη, όπως οι σκληρές μαργαρίνες, περιέχουν περισσότερα τρανς λιπαρά οξέα σε σχέση με τις πιο μαλακές μαργαρίνες.
Προσοχή στα παιδιά
Δεδομένου ότι πολλά από αυτά τα τρόφιμα αποτελούν καθημερινές λιχουδιές στα κυλικεία των σχολείων (π.χ. τυρόπιτα), στα φαστφούντ και σε άλλα σημεία εστίασης, αναδεικνύεται ακόμα μία φορά η σημασία του σπιτικού κολατσιού ή των σωστών επιλογών για την υγεία των παιδιών.
bimag
Τότε γιατί αυτά χρησιμοποιούνται κατά κόρον σε βιομηχανοποιημένα τρόφιμα, ζαχαροπλαστεία, ταβέρνες και φαστφουντάδικα; Διότι κάνουν τα τρόφιμα να χαλάνε δυσκολότερα, δίνουν καλύτερη γεύση με λιγότερη λιπαρή αίσθηση, κάνουν πιο εύθρυπτη τη ζύμη και δένουν καλύτερα με τη ζάχαρη και το αλεύρι. Παρεμπιπτόντως, κάνουν και τις τροφές πιο δύσπεπτες.
Μια γερμανική πατέντα
Από το 1902 που τα εξέλιξε ο βραβευμένος στην πατρίδα του Γερμανός χημικός Wilhelm Normann και τα παρουσίασε ως κατοχυρωμένη εφεύρεση, τα υδρογονωμένα λίπη υιοθετήθηκαν μαζικά από την βιομηχανία τροφίμων ως μαργαρίνες.
Η χημική επεξεργασία που έγινε στο βαμβακέλαιο, το σογιέλαιο, το αραβοσιτέλαιο, του ηλιέλαιο, το φοινικέλαιο και το λάδι της καρύδας, επέτρεψε να δημιουργηθεί μια αγορά ανθυγιεινών μαγειρικών λιπών με χαμηλό κόστος.
Ποιες χώρες τα έχουν απαγορεύσει;
Ίσως χώρες όπως η Ισλανδία και η Σουηδία, όπου τα τρανς λιπαρά είναι απαγορευμένα, να γνωρίζουν κάτι περισσότερο. Σύμφωνα με την εφημερίδα Guardian, το ίδιο ισχύει στην Ελβετία, την Αυστρία και τη Νέα Υόρκη.
Δυστυχώς στην Ελλάδα επιτρέπονται (και μάλιστα δεν είναι υποχρεωτική η αναγραφή τους στη συσκευασία των τροφίμων). Πάντως, αν γνωρίζεις πού βρίσκονται, μπορείς να τα αποφύγεις.
Πόσο επικίνδυνα είναι
Σύμφωνα με το eyzin.gr , σύγχρονες μελέτες έχουν δείξει ότι η πρόσληψη τρανς λιπαρών οξέων αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων, κυρίως επειδή σχετίζεται με αυξημένα επίπεδα της «κακής» (LDL) χοληστερόλης και των τριγλυκεριδίων και ταυτόχρονα με χαμηλά επίπεδα της «καλής» (HDL) χοληστερόλης.
Παράλληλα, περιορισμένα δεδομένα σχετίζουν την πρόσληψη αυτού του είδους των λιπιδίων με την εμφάνιση σακχαρώδη διαβήτη και διαφόρων μορφών καρκίνου. Πρόσφατες διεθνείς διατροφικές οδηγίες συστήνουν την όσο το δυνατόν χαμηλότερη πρόσληψη τρανς λιπαρών οξέων τόσο από τα παιδιά όσο και από τους ενηλίκους λαμβάνοντας υπόψη την πηγή προέλευσής τους.
Ποια τρόφιμα περιέχουν τρανς λιπαρά
Φυσικά τρανς λιπαρά οξέα βρίσκονται σε πολύ μικρές ποσότητες στα τρόφιμα (π.χ. λίπη στα γαλακτοκομικά προϊόντα, στο βοδινό και πρόβειο κρέας, στο βούτυρο). Τελευταίες μελέτες δείχνουν ότι η πρόσληψη των φυσικών τρανς λιπαρών οξέων μάλλον δεν είναι επιβλαβής για την υγεία.
Μεγαλύτερες ποσότητες τρανς λιπαρών οξέων βρίσκονται σε βιομηχανοποιημένα τρόφιμα. Πιο συγκεκριμένα, αυτά παράγονται κατά την υδρογόνωση των φυτικών ελαίων.
Αυτή η διαδικασία χρησιμοποιείται στη βιομηχανία τροφίμων με στόχο να προσδώσει στο προϊόν υψηλότερο βαθμό σκληρότητας και πλαστικότητας, ιδιότητες δηλαδή που είναι περισσότερο επιθυμητές στον καταναλωτή και τον παρασκευαστή τροφίμων (αυξάνεται η διάρκεια ζωής του προϊόντος και μειώνονται οι απαιτήσεις ψύξης για τη συντήρησή του).
Τρανς λιπαρά παράγονται επίσης κατά το τηγάνισμα των λαδιών σε υψηλές θερμοκρασίες, όπου μέρος των λιπαρών οξέων που περιέχουν μετατρέπεται σε τρανς λιπαρά οξέα. Μάλιστα η επαναλαμβανόμενη χρήση του ίδιου λαδιού οδηγεί σε ολοένα μεγαλύτερη συγκέντρωση τρανς λιπαρών.
Υποψήφια να περιέχουν τρανς λιπαρά οξέα είναι τα τρόφιμα:
•► Μαργαρίνες, στερεά και ημιστερεά φυτικά έλαια.
•► Συσκευασμένα αρτοπαρασκευάσματα και γλυκίσματα ή υλικά για την παρασκευή τους (π.χ. ψωμί για τοστ, ψωμάκια για σάντουιτς, μπριός, φρυγανιές, κρουτόν, κράκερς, μπισκότα, γκοφρέτες, κρουασάν, ντόνατς, κέικ, μείγματα για βάφλες, για κρέπες, ενεργειακές μπάρες, μπάρες δημητριακών, δημητριακά πρωινού, παγωτά).
•► Κατεψυγμένα ή προτηγανισμένα τρόφιμα και παναρισμένα κρεατικά (π.χ. κοτομπουκιές πανέ, κατεψυγμένες πίτσες, κατεψυγμένες πίτες, προτηγανισμένες πατάτες, κατεψυγμένα μπιφτέκια).
•► Τετηγμένα τυριά σε φέτες ή κρέμα.
•► Πατατάκια, γαριδάκια και συναφή σνακ.
Πώς θα τα αποφεύγεις
•► Να διαβάζεις προσεκτικά τις ετικέτες των τροφίμων (εάν στη λίστα των συστατικών αναφέρεται ο όρος υδρογονωμένα λίπη, αυτό πιθανότατα σημαίνει πως περιέχουν τρανς λιπαρά).
•► Να αποφεύγεις την κατανάλωση «έτοιμων» τροφίμων και να προτιμάς τα μη επεξεργασμένα προϊόντα και αυτά που δηλώνουν ότι δεν περιέχουν μερικώς υδρογονωμένα λίπη.
•► Να αποφεύγεις, όσο μπορείς, το τηγάνισμα των τροφίμων. Αν θελήσεις να τηγανίσεις, προτίμησε το ελαιόλαδο, διότι τα λιπίδιά του αντέχουν περισσότερο.
•► Όταν θελήσεις να καταναλώσεις μαργαρίνη, προτίμησε μαλακού τύπου ελέγχοντας όμως πρώτα την ετικέτα. Να θυμάσαι ότι τα σκληρά λίπη, όπως οι σκληρές μαργαρίνες, περιέχουν περισσότερα τρανς λιπαρά οξέα σε σχέση με τις πιο μαλακές μαργαρίνες.
Προσοχή στα παιδιά
Δεδομένου ότι πολλά από αυτά τα τρόφιμα αποτελούν καθημερινές λιχουδιές στα κυλικεία των σχολείων (π.χ. τυρόπιτα), στα φαστφούντ και σε άλλα σημεία εστίασης, αναδεικνύεται ακόμα μία φορά η σημασία του σπιτικού κολατσιού ή των σωστών επιλογών για την υγεία των παιδιών.
bimag
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου